به قلم
اقتصاد دیجیتال ایران طی سالهای اخیر به یکی از ارکان مهم فعالیتهای اقتصادی تبدیل شده است. از فروش آنلاین و خدمات دیجیتال گرفته تا آموزش، تبلیغات، پرداختهای اینترنتی و ارتباطات، بخش بزرگی از زندگی اقتصادی امروز به اینترنت وابسته است.
به همین دلیل، هرگونه قطعی یا اختلال گسترده در اینترنت دیگر صرفاً یک مشکل فنی محسوب نمیشود؛ بلکه میتواند پیامدهای اقتصادی، اجتماعی و حتی معیشتی برای کسبوکارها و کاربران داشته باشد.
گزارش جدید انجمن بلاکچین ایران درباره اثرات قطعی و اختلال اینترنت بر اقتصاد دیجیتال، تصویری قابل تأمل از پیامدهای این وضعیت ارائه میدهد. هرچند این گزارش ماهیت صنفی دارد، اما دادهها و تحلیلهای آن میتواند در تصمیمگیریهای کلان برای بهبود وضعیت زیرساخت اینترنت و تابآوری اقتصاد دیجیتال مورد توجه قرار گیرد. در ادامه با اخبار فناوری همراه ما باشید.
- خسارت صدها هزار میلیارد تومانی به اقتصاد دیجیتال
- سه مرحله بحران در قطعی اینترنت ایران
- ۱. فرسایش تدریجی پیش از بحران
- ۲. شوک ناشی از جنگ ۱۲ روزه
- ۳. دوره پسابحران و فشار بر بقا
- افت شدید فروش کسبوکارهای آنلاین در اثر قطعی اینترنت
- فشار بیشتر بر کسبوکارهای کوچک
- اثر قطعی اینترنت بر اشتغال و سرمایهگذاری
- فرسایش اعتماد در اکوسیستم دیجیتال
- آیا اینترنت محدود میتواند مشکل را حل کند؟
- فشار مضاعف بر بازار رمزدارایی
خسارت صدها هزار میلیارد تومانی به اقتصاد دیجیتال
بر اساس این گزارش، از اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵ اقتصاد دیجیتال ایران با دورهای از اختلال گسترده در زیرساختهای ارتباطی مواجه بوده است.
برخی آمارهای مطرحشده در این گزارش عبارتاند از:
- حدود ۷۰ روز اختلال گسترده اینترنت
- بیش از ۱۶۵۰ ساعت ناپایداری و محدودیت ارتباطی
- خسارت روزانه بین ۳ تا ۸ هزار میلیارد تومان
- برآورد مجموع خسارت بین ۳۰۰ تا ۷۰۰ هزار میلیارد تومان
البته باید توجه داشت که این ارقام بر پایه برآوردهای صنفی و رسانهای تهیه شدهاند و برای تبدیل شدن به آمار قطعی، نیاز به بررسیهای جامعتر در سطح ملی دارند.
سه مرحله بحران در قطعی اینترنت ایران
در این گزارش، وضعیت اختلال اینترنت به سه مرحله اصلی تقسیم شده است که هرکدام فشار متفاوتی بر کسبوکارهای دیجیتال وارد کردهاند.
۱. فرسایش تدریجی پیش از بحران
در این مرحله که پیش از جنگ ۱۲ روزه رخ داد، مشکلاتی مانند موارد زیر بهصورت مزمن وجود داشت:
- کندی اینترنت
- فیلترینگ گسترده
- اختلالهای مقطعی
- افزایش هزینههای عملیاتی برای کسبوکارها
این شرایط باعث شد بسیاری از شرکتها با کاهش بهرهوری و افزایش هزینهها مواجه شوند.
۲. شوک ناشی از جنگ ۱۲ روزه
مرحله دوم با وقوع جنگ ۱۲ روزه همراه شد؛ دورهای که بسیاری از زیرساختهای ارتباطی دچار اختلال جدی شدند.
در این بازه زمانی:
- کانالهای فروش آنلاین مختل شد
- ارتباط با مشتریان دشوار شد
- سیستمهای پشتیبانی و خدمات آنلاین با مشکل مواجه شدند
۳. دوره پسابحران و فشار بر بقا
مرحله سوم از اسفند ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵ ادامه پیدا کرد. در این دوره، بسیاری از کسبوکارها دیگر با مسئله رشد یا توسعه مواجه نبودند، بلکه تلاش میکردند حداقل ظرفیت فعالیت خود را حفظ کنند.
افت شدید فروش کسبوکارهای آنلاین در اثر قطعی اینترنت
یکی از مهمترین پیامدهای اختلال اینترنت، کاهش شدید فروش در کسبوکارهای دیجیتال بوده است.
طبق دادههای گزارش:
- افت فروش برخی کسبوکارها تا ۷۰ درصد
- کاهش فروش آنلاین بین ۴۰ تا ۷۰ درصد
- افت بازده تبلیغات دیجیتال بین ۵۰ تا ۸۰ درصد
- کاهش تعامل کاربران بین ۴۰ تا ۶۰ درصد
- کاهش جذب مشتری جدید بیش از ۸۰ درصد
- افت تراکنش در برخی پلتفرمها بین ۳۰ تا ۷۰ درصد
نکته مهم این است که بسیاری از این کسبوکارها طی سالها برای سئو، برندینگ، تبلیغات و جذب مخاطب سرمایهگذاری کرده بودند و اختلالهای اینترنتی باعث شد بخشی از این سرمایهگذاریها عملاً بیاثر شود.
فشار بیشتر بر کسبوکارهای کوچک
گزارش انجمن بلاکچین نشان میدهد که کسبوکارهای کوچک و متوسط (SMEs) بیشترین آسیب را از اختلال اینترنت دیدهاند.
دلایل اصلی این آسیبپذیری عبارتاند از:
- سرمایه در گردش محدود
- وابستگی بالا به فروش روزانه
- نبود مسیرهای جایگزین فروش
- وابستگی شدید به شبکههای اجتماعی
در نتیجه، بسیاری از بخشها دچار کاهش شدید فعالیت شدند، از جمله:
- مشاغل خانگی
- فریلنسرها
- کسبوکارهای اینستاگرامی
- فروشگاههای کوچک آنلاین
این موضوع نشان میدهد اقتصاد دیجیتال تنها یک حوزه فناوری نیست، بلکه به بخش مهمی از معیشت روزمره مردم تبدیل شده است.
اثر قطعی اینترنت بر اشتغال و سرمایهگذاری
اقتصاد دیجیتال در سالهای اخیر یکی از مهمترین حوزههای اشتغال برای جوانان و متخصصان بوده است. با این حال، اختلالهای گسترده اینترنت تأثیر مستقیم بر بازار کار گذاشته است.
برخی پیامدهای گزارششده عبارتاند از:
- توقف جذب نیرو در برخی شرکتها
- تعدیل یا کاهش همکاریهای پروژهای
- افزایش فشار روانی بر نیروی انسانی
- کاهش انگیزه حرفهای در حوزه فناوری
از سوی دیگر، فضای سرمایهگذاری نیز تحت تأثیر قرار گرفته است. بسیاری از سرمایهگذاران در شرایط بیثبات ارتباطی ترجیح دادهاند سرمایهگذاریهای جدید را به تعویق بیندازند.
در چنین شرایطی شرکتها اغلب به جای توسعه و نوآوری، تمرکز خود را روی بقا و حفظ عملیات فعلی قرار دادهاند.
فرسایش اعتماد در اکوسیستم دیجیتال
یکی از مهمترین پیامدهای بلندمدت اختلال اینترنت، کاهش اعتماد در اکوسیستم دیجیتال است.
این فرسایش اعتماد در چند سطح رخ میدهد:
- اعتماد کاربران به خدمات آنلاین
- اعتماد سرمایهگذاران به آینده بازار
- اعتماد نیروی انسانی به آینده شغلی در کشور
برخلاف کاهش فروش یا افت درآمد که قابل اندازهگیری است، از بین رفتن اعتماد اثرات عمیقتر و بلندمدتتری بر اقتصاد دیجیتال خواهد داشت.
آیا اینترنت محدود میتواند مشکل را حل کند؟
در بخشی از این گزارش، تجربه اینترنت محدود یا اینترنت تفکیکشده (اینترنت پرو) بررسی شده است.
نتیجهگیری گزارش این است که چنین مدلهایی در عمل نتوانستهاند نیازهای واقعی اقتصاد دیجیتال را برطرف کنند.
اقتصاد دیجیتال زمانی به شکل پایدار کار میکند که:
- کسبوکارها
- کاربران
- زیرساختها
- خدمات وابسته
همگی به اینترنت پایدار و آزاد دسترسی داشته باشند. اگر تنها بخشی از این زنجیره دسترسی داشته باشد، بازار به حالت طبیعی بازنمیگردد.
البته در شرایط خاص، راهکارهای موقت ممکن است برای حفظ فعالیت برخی بخشها استفاده شوند، اما در بلندمدت تقویت زیرساخت ارتباطی و کاهش نااطمینانی عامل اصلی ثبات بازار خواهد بود.
فشار مضاعف بر بازار رمزدارایی
از آنجا که این گزارش توسط انجمن بلاکچین تهیه شده، بخشی از آن به تأثیر اختلال اینترنت بر اکوسیستم رمزارز و بلاکچین اختصاص دارد.
برخی مشکلات گزارششده در این حوزه شامل موارد زیر است:
- کاهش قابل توجه حجم معاملات
- اختلال در دسترسی کاربران به پلتفرمها
- مشکلات احراز هویت
- فشار شدید بر تیمهای فنی
- افزایش ریسک فیشینگ و کلاهبرداری
در حوزه رمزدارایی، اینترنت تنها ابزار ارتباطی نیست؛ بلکه زیرساخت مستقیم انجام تراکنش، مدیریت کیف پول و دسترسی به داراییها محسوب میشود. به همین دلیل، هرگونه اختلال میتواند پیامدهای عملیاتی و حتی امنیتی به همراه داشته باشد.
